و برگى كه فرو ريزد از درختان هنگام فروشدن و برآمدن ستارگان ، « 1 » از بادهاى تندوزان و ريزش باران از آسمان و افتاده نگاه هر قطره را داند كه كجاست و كجا بود و از آن برخاست و مورچه خُرد « 2 » كه از كجا دانه كشد و چسان به لانه بَرد و آنچه پشه را زنده نگه دارد و آنچه آدينه در شكم دارد . « 3 » سپاس خدايى را كه بوده و هست پيش از آن‌كه كرسى يا عرش و آسمان و زمين و پرى و آدمى پديد آمده است . نه وهم درك او تواند و نه فهم اندازه او داند . نه پرسنده‌اى او را از كار باز دارد « 4 » و نه عطا خواننده‌اى در خزانه‌ى وى كاهش پديد آرَد . بى ديده بيناست و نتوان گفت در كجاست . همتاييش نيست تا در كنار او نشيند « 5 » و با تمرين و وسيلت نمىآفريند . « 6 » حواس به دو نتواند رسيد و او را با مردمان نتوان سنجيد . خدايى كه با موسى عليه السلام سخن راند ، « 7 » آيت‌هاى بزرگ خود را بِدو نماياند « 8 » بى دست‌افزار و اندام ، بى جنباندن لب و گشودن و بستن كام . « 9 » تو كه خود را به رنج افكنده‌اى در وصف پروردگار ، اگر راست

--> ( 1 ) . راجع به اعتقادات عرب جاهلى است ، درباره تأثير نور ماه درهوا . به دائرةالمعارف اسلام ( چاپ جديد ) ج 1 ، ص 523 - 524 ، ماده : « انواء » مراجعه شود . . ( 2 ) . بقره ، آيهء 26 : « إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا ما بَعُوضَةً » . . ( 3 ) . رعد ، آيهء 13 : « اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثى » . . ( 4 ) . از آن‌جا كه خداوند پيشاپيش به همه نيازهاى مردم آگاه است يابه جهت اين‌كه در ذات خود همه چيز را شنوااست . . ( 5 ) . علامه مجلسى توضيح مىدهد كه : خداوند را نمىتوان با جفت ، زوج و يا مثل و ضد يا با صفات زوج‌ها ، توصيف كرد ، زيرا خداوند هيچ‌گونه تركيبى ندارد . ج 3 ، ص 316 . . ( 6 ) . علاج ، اگر خداوند به هر چيزى كه اراده كند كه آن به وجود آيد قطعاً آن چيز موجود مىشود . « يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ » بقره ، آيه 17 و آل عمران ، آيه 47 . . ( 7 ) . نساء ، آيه 164 : « وَ رُسُلًا قَدْ قَصَصْناهُمْ » الخ . . ( 8 ) . طه ، آيه 23 : « لِنُرِيَكَ مِنْ آياتِنَا الْكُبْرى » . . ( 9 ) . توضيحى درباره واژه « ولى » . .